@erolkaranet'te Aradığınız Kelime veya Konuyu Buraya yazınız!

Banner

Sivrihisarda Bir Garip Şah Oğlu, Alemşah




Anadolu topraklarını yurt edinmek isteyen sayısız beylik, sultanlık, krallık gelmiş geçmiştir. Bunlardan biri de İlhanlılar'dır..
İlhanlı Hükümdarı Ebu Said Bahadır, Moğolların Kerayitler boyundan olan Tayci Noyan’ın oğlu Balto'yu Anadolu'yu feth etmesi için görevlendirir. Konya Selçuklu Devletini sinsice ele geçiren Balto, bağımsızlığını ilan edince bu kez üzerine İlhanlılar’dan Gazan Mahmud, 3 tümen askerle Emir Katalağ Şah’ı Anadolu’ya Balto'yu öldürmesi için gönderir.
Balto, Emir Katalağa mağlup olunca kaçmaya çalışsa da Tebriz’de öldürülür. Tabi, bu ölümün adından önce oğlu Sultan Şah'ı (Alemşah) ardından da Balto’nun diğer oğlu Melik Şah Bey’i öldürür. Melikşah ölmeden önce kardeşi için içerisinde bir mescit ve mezar yeri olan bir kümbet yaptırır. Ve kardeşini defneder.
Kümbet, Eskişehir Sivrihisar ilçesinde, Sivrihisar Ulu Camisinin 100 metre kadar ilerisinde, Sivrihisar Camii Kebir Mahallesi Park Caddesi üzerinde yer alan parkın ortasında bulunmaktadır. Alemşah'ın hakkında detaylı bilgiler olmada kümbetin kapısının üzerinde yer alan kitabeden bunu öğreniyoruz,
Kaynaklardan edindiğimiz bilgilerde kitabede yazan bilgiler şöyle;
1- Hüvallahirrahim
2- Bena hazıhil imaret eşşerife
3- El emirül kebir melikiil ümera vel eka- rimü camiü
4- El meali vel mekarimii ebııl hayrati vel hasenati
5- Meliksah bey edamallahü tevfikahii ve sehhele ilel cenneti
6- Tarikahu liecli ahihi el ecillel merhumul mağfur es said
7- Es sehid bizzulmu fi unfuvani sebabihi sultan şah bey bin kiro
8- Baltu tegammedehüm bi gufranihi ve eskenehünı bi lıayici cinanihi fi muhar­rem sene semanü ve işrine seb’a mieh. Ke­tebehu vecihül hatip- 728 / 1327

Türkçe anlamı ile
Allah Rahim’dir.
Bu şerefli imareyi büyük emir ümeranın meliki kerem ve yücelikleri kendinde toplayan ha­yır ve hasenat babası Melikşah Bey; Allah yardımını devam ettirsin cennet yollarını kolaylaştırsın zülumla gençlik çağında se­hid olan merhum ve mağfur (Allah’ın rahmet ve affı üzerine olsun) said cennetin bir köşesinde meskun ve gü­nahları af olası kardeşi Kiro Balto oğlu Sultan Şah için yaptırdı. Yazan vecihül ha­tiptir. 728 Muharrem/ 1327 H.
***
Anadolu Selçuklu türbe mimarisinin yoğun görüntüsünü veren kümbetin İlhanlıların mimari özelliğine benzemediğini yazan tarihçiler, Selçuklular arasında yetişen mimarların etkisi olduğunu dile getirmektedir. Alemşah Kümbeti tamamen Anadolu Selçuklu etkili, ancak figürleri ve sembolik anlamları yönünden, daha çok eski Türk dinlerine dayalı önem arz ettiği görülür.
Türbenin sekizgen gövdesi muntazam işlenmiş kesme mermer taşlarından yapılmış, üstü tuğladan yine sekiz dilimli bir piramit külâhla örtülmüştür. Kümbet, eski Selçuklular’da iki katlı inşa edilmiş alt katında mezar, üst katında bulunan yapılardır. İki taraflı merdivenle çıkılan üst katındaki mescide zengin süslemeli bir niş içine açılmış kapıdan girilir. Bir duvarında mihrap olan bu mekânın altında esas mezar odası bulunmaktadır. Bir bakıma anıt mescitlerdendir.
Nisbetleri bakımından biraz dar ve geometrik motiflerin hâkim olduğu çerçevelerle sınırlanmıştır. Alemşah Kümbeti ni figür yönünde zengindir. Bordur sisteminde palmetlerden başka, yıldızların ortalarında bazen sarmaşık seklinde bir sapa bağlı ola­rak yan yana küçük hayvan basları da tasvir edildiği gözlenir.. Solda ki sütünce başlığının hizasında ise ağzı yukarıya doğru tasvir edilmiş balık figürü, geçme yıldızlar, geometrik geçmeler örgü ve çengel motifleri resmedilmiştir…
Kapıdan içeri girildiğinde, kapı hatılında değişik desenlerle süslü bir kilit taşı bulunduğu görülür. Kapının karşısında bir, sağ ve sol tarafta ikişer olmak üzere beş pencere vardır. Soldaki iki pencere ortasında, küçük bir mermer mihrap bulunmaktadır. Mescid katı 5. 40 m. çapında bir kubbe ile örtülmüştür. Kubbe kesme taştan keza yan duvarları gibi sıvasızdır. Kubbeye geçiş dört sıra mukarnaslı tromplarla sağlanmıştır. Alt sıradaki mukarnasların köşeliklerin de ve iki yanlarında bitkisel bezemeler mevcuttur.
Dışta dikdörtgen biçimindeki pencerelerin tümü, içte sivri kemerli nişler içine alınmış yine dikdörtgen biçimindedir. Dış görünüşünde cepheleri oluşturan kü­bik gövde, üst köşeleri pahlanarak sekiz­gen kasnağa geçilmiş ve üzeri sekizgen piramit külahla örtülmüştür. Tüm cep­heler, mescid kısmı zemini hizasında üstte düz, altta kaval iki silme arasında yer alan taşkın konkav bir şerit ile çevrelenmiştir.
1974 yılına kadar belediyenin depo olarak kullandığı Alemşah Kümbeti, Tarihî Eserleri Koruma Derneği tarafından tahliye ettirilmiştir. Zamanla çatıda yuva yapan güvercinlerin, yağmurun ve karın yıprattığı kubbe temizlenerek ahşap bir külahla kapanmıştır.
Ulu Cami’nin düşen külahına ait alem de tamir ettirilerek buraya takılmıştır. 1980 yılında Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından yaptırılan restorasyon sırasında da külaha dokunulmamış, ancak süslemelerle bezeli nadide mermerler, elektrik tesisatı çekmek için delinerek tahrip edilmiştir. Sahanlık bölümünün aslına uygun olarak restore edilmesi için yapılan başvurular sonuç vermemiş, 2014 yılındaki restorasyonda beton sahanlık mermere çevrilse de, eserin özellikle sahanlık bölümündeki mimari özelliği kaybolmuştur.

Kaynaklar :
Tahsin Özalp, Sivrihisar Tarihi, Eskişehir 1960, s. 72.
Hamza Gündoğdu, “Sivrihisar Alemşah Kümbeti’nin Mimarisi, Geometrik ve Plastik Süslemeleri Üzerine”, VD, XVI (1982), s. 135-142. (https://isamveri.org/pdfdrg/D00143/1982_16/1982_16_GUNDOGDUH.pdf)
Erzincan Belgeliği - https://www.avnioztopcu.com/erzincan/tbeylikveosmanli.htm
Hülâgû Han’dan Emîr Timur’a Anadolu Tatarları Ali Rıza Yağlı https://www.ttk.gov.tr/wp-content/uploads/2022/04/05-AliRizaYagli.pdf
Sivrihisar Belediyesi
https://sivrihisar.bel.tr/gezilecek-yerler/alemsah-kumbeti/
Alemşah Kümbeti
https://gezimanya.com/eskisehir/gezilecek-yerler/alemsah-kumbeti#

Yazı ve fotoğraflar : Erol Kara - 2024 - @erolkaranet

















#Yargı, #Magazin, #Hastalık, #Gezi, #Dini, #Kamuda

Yorum Gönder

0 Yorumlar
*Asılsız yorum yapmayınız. Mesajlar Yönetici tarafından denetleniyor.