-- --

Şehzadebaşı Caddesi


Vefa semtinin hemen kuzeyinde yer alan eski dönemlerinden direklerarası'ndan söz etmemek hatıralara darbe yapmak gibi olmaktadır.

Bu nedenle Vefalıların en uğrak yeri olan Şehzadebaşı Caddesi ya da namı diğer direklerarasını sitemize ilave etmek istedik.

Bugün hiç bir özelliği olmayan bu caddede yakın zamana kadar Şehzade , Kulüp, Turan , Gül , Gündeş ve Yeni Sinema sinemaları yer almaktaydı daha sonra bunlardan bir kısmı düğün salonu oldu. Ve tarihin tozlu sayfalarına bunlar da karıştı.

Fevziye Kıraathanesi - Ferah

Türk gösteri sanatında önemli bir döneme adını veren direklerarası, İstanbul’da ilk düzenli sinema salonunun da açıldığı yerdir. Türkiye’de ilk kez 1897 yılında Galatasaray’daki sponek Birahanesi’nde perdede film izleyen kalabalıklar bu eğlenceli izlenceden yirmi gün sonra da günümüzde Şehzadebaşı olarak anılan bu mevkideki ünlü Fevziye Kıraathanesi’nde film izlemişlerdir.

İstanbul’un ilk düzenli olarak film gösteren sinema salonu da 19 mart 1914 yılında yine burada, cemal ve murat boyer kardeşler tarafından açılmıştır. ardından da bazı tiyatro salonları sinema salonuna çevrilmiş ve direklerarası yani Şehzadebaşı bir sinema semti olmuştur. Sonrası, gelsin yetmişli yıllar ve seks filmleri furyası, yasaklar ve kapanan sinemalar...

Direklerarası denilen sokak yada bölge ise Şehzade Camiinin iki minaresinin bulunduğu Veznecilerin paralelinde olan sokak. İsmini On sekizinci yüzyılda burada bulanan seksen küsur dükkanının önündeki mermer revak yada sütunlardan almış. İlk zamanlarda yeniçerilerin bir gezi ve alışveriş yeri olarak ün yapan bu sokak on dokuzuncu yüzyılda, özelikle Ramazan aylarında bir eğlence merkezi haline dönüşüyor.


Buradaki yolun iki yanına serpilmiş bu direklerin arası 5-6 metre imiş. kagir kemerli bu taş direklerin ise arası 1'er metre imiş. 1720 yılında inşa edilen arasta odaları buraya epeyce yakın olduğu için yeniçerilerin uğrak yeri imiş. ocağın lağv edilmesinden sonra ise direklerarasına halk itibar etmiş. sonrası malum.. özellikle ramazan aylarında tabiri caiz ise eğlencenin dibine vurulmuş :) unutmadan ekleyelim; fatih-harbiye tramvay yolunun da üzerinde imiş Mimar Hamit Sözer 1920lerde çocukluğunun geçtiği Şehzadebaşındaki dükkanlardan birkaçını şöyle sıralıyor

Sokağın en başında Tunuslu Fesçinin dükkanı, hemen onun yanında günümüzdeki kuru temizlemecilerin başlangıcı sayılabilecek Lekeci dükkanı. Biraz ileride kavanoz kavanoz ;rengarenk akide şekerlerinin sergilendiği Udi Cemil Bey’in Şekerci dükkanı,yanında bir manav ve onun hemen bitişiğinde bir erkek terzihanesi. Biraz ötede özellikle Ramazan ayında pideleri ile ün yapan Çinili fırın ve yolun bitiminde İbrahim Ethem Beyin Eczanesi .


damat İbrahim paşa sebili

Direklerarasının diğer önemli dükkanlarını da kıraathaneler oluşturuyor.Bunların en ünlüsü; emeklilerin; müdavimi olduğu İkbal Kıraathanesi imiş. Burada semtin emeklileri hem gazeteleri okur hem de birbirleri ile sohbet eder tartışırlarmış. Bu İkbal kahvesi bana gençliğimde rahmetli Burhan Felek’in Cumhuriyet gazetesindeki pazar günleri yazdığı, şimdi adını unuttuğum yazıdaki kişileri hatırlatır. Gerçi, Burhan Felek’in kahvesi muhakkak Üsküdar'dadır ama emekli tipleri aynıdır; Konsolos, Eczacı, Müdür,


Evvelden Şehzadebaşı Caddesi’nin bir kısmında uzanan, iki tarafı revaklı, sütunlu dükkan önlerinin yaya kaldırımı olarak kullanıldığı neşe ve temaşa merkezi idi. Direklerarasındaki bu dükkanlar aslen, damat İbrahim paşa camii ve külliyesinin vakıf akarı olan arasta imiş. Bizans’ın meşhur Meşe Yolu'nun bir parçası imiş. ve vezneciler yönündeki başlama noktası
Kalenderhane camii imiş.

Kalenderhane camii

Şehzadebaşı caddesi

dükkanları Damat İbrahim Paşa Şehzade Camiinin külliyesine gelir sağlamak için yaptırıyor. 1864, 1910 ve son olarak 1957 yıllarında çeşitli sebeplerle yıkılmış. önce Beyazıt-fatih tramvay hattına elektrik direği çekmek için güzelim revaklar gözden çıkarılmış. 1957'de de malum, menderes'in o meşhur(!) imar emri ile kıyılan birçok yerden biri olmuş. bugün geriye kalan ise, Şehzadebaşı caddesi üzerinde bulunan ve cadde genişletmeye muhalif olmadığı için bırakılmış olan birkaç dükkan ve damat İbrahim paşa sebili. fırsat bulup gittiğinizde dükkanların şimdiki halinin önüne hayalinizden revak ve kemerleri yerleştiriniz biraz vaktiniz varsa..

Gözünüzün önüne getirmeye çalışın, Direklerarasında Ramazan ayındasınız: İftar topu atılalı saatler olmuş vakit neredeyse sahura yaklaşıyor. Ferah sinemasında at, ip ve trapez cambazları gösteri yapıyor, Hilal sinemasında


Şehzadebaşı caddesi

Şarlo’nun sessiz filimleri gösteriliyor, yol boyunca sıralanmış küçük dükkanlardaki kıraathane ve tiyatrolarda Meddah oyunları, Karagöz Hacivat, Orta Oyunu gibi geleneksel Türk Tiyatrosunun başlangıcı sayılan oyunlar sergileniyor. Meddah Aşki, bir sıranın üzerine oturmuş, elindeki uzun sopası ile raftaki külah, fes, takke ve şapkalardan birini alıp başına geçiriyor ve kişilerin taklidini yapıyor. Diğer bir binada Meddah Sururi’nin orta oyunu, bir diğerinde kanto gösterileri var. Sokaklar insanlar ve seyyar satıcılar ile dolu : Maniciler, destancılar, panoromacilar, horoz şekercileri ve şerbetçiler, sucular, her derde deva Hacı Baba hapı satanlar, sopaların üzerinde yürüyen cambazlar...

Vakit gece yarısını artık çoktan geçmiş neredeyse sahur vakti gelmektedir. Şimdi Davulcu Ömer Ağa boynunda davulu sokak sokak gezmeye ve eğlencenin bittiğini, ibadetin başladığını tokmağı ile davuluna güm güm vurarak ilan etmeye başlamıştır. Davulcu Ömer Ağa iri yarı, kaytan bıyıklı yakışıklı bir adamdır. Sokak aralarından geçerken kafeslerin arkasında genç kızlar kendisini süzer, daha cesaretli olanları sokağa inip bahşişlerini verip kendisine güzel laflar atarlar.



Letafet apartmanı,


On dokuzuncu yüzyılın ortalarından sonra Sur İçi İstanbul'un eğlence merkezi ola Şehzadebaşı yavaş yavaş yerini Beyoğlu'na kaptırıyor. Şehrin eğlence merkezi tiyatroları ile sinemaları ile birlikte yavaş yavaş Cadde-i Kebir’e kayıyor. Hele 20 yüzyılın ortasından itibaren, buranın en önemli binalarından biri olan ve Şehir Tiyatrolarının başladığı Letafet apartmanı, Yeniçeri Hamamı, Ferah Tiyatrosu gibi nirengi noktalarının yıkılıp yerine otellerin açılması , yolların köstebek yuvasına, meydanların altının üstüne getirilmesi ile tarihi Şehzadebaşı da adeta tarihe karışıyor.



Kemani Tatyos Efendinin, Udi Cemil Beyin, genç Lemi Atlı’nın fasıl yaptıkları Fevziye Kıraathanesi, Hacı Reşit’in Çaycı dükkanı, Şule Kıraathanesi, Acemin Kahvesi, Turan Sineması, Naşit Tiyatrosu artık yok. Tiyatroların yerini oteller, kebabçılar, berberler almış.

İnsan ister istemez düşünüyor, acaba Direklerarasının o mermer revaklı bölümü kısmen olsa da yaşatılamaz mı idi ? İhtiyaçlar ve zevkler zamanla değişiyor ama keşke yeni dükkanlar restore edilmiş tarihi doku içine yerleştirilse idi. Keşke dükkanların önüne mermer sütunlar konulsa, keşke Cemil Efendinin Şekercisi gene akide şekeri satsa, Şale Fotoda nostaljik resimler sergilense, Ferah adi verilecek bir sinemada Türk Tiyatrosu ve seyir sanatları ile ilgili etkinlikler yapılsa . Keşke yeşil taşın yanına burası İstanbul’un ortası diye bir levha asılsa . Keşke Letafet Apartmanının bir replikası yapılsa.

Keşke, keşke, keşke... (Cem Özmeral )

Günümüzde Saraçhane, Atatürk Bulvarı Şehzadebaşı Caddesi ana arterlerinin kesiştiği bir trafik noktası özelliği kazanmıştır.

Caddenin hemen arkasında ise halen görevini sürdürmekte olan Yurtlar Kurumuna bağlı Vezneciler Kız Öğrenci yurdu yer almaktadır.

Caddenin sağ tarafında şimdi yok olan ACEMOĞLU Hamamının yerine otel yer almaktadır.

Kulup Sinemasının yerinde çarşı olduğu iddia edilen ve müşterisi fazla olmayan bir işhanı yer almaktadır.

Sol tarafta Vezneciler Kız Öğrenci Yurdu , Kalenderhane Cami ve Süleymaniye'ye giden yol , solda ise Yenikapı'ya bağlanacak metro inşaatının korkulukları yer almaktadır.



YAŞAYANLARDAN NOTLAR

50li yıllarda 16 mart caddesi başlangıcında bayram yeri kurulurdu. atlı arabalar tur attırırdı. kiralık bisikletler 3 tekerliydi. dönme dolaplar kayık salıncaklar oyunlar yedisi hariç zar oyunları. hacı baba denen oyunlar bul karoyu al parayı denen kağıt oyunları yerdeki sigara paketlerine geçirmek için atılan halkalar Şam tatlıcılar macuncular vs çok renkliydi yalnız o yıllar halkı huzursuz eden Süleymaniye ve Şehzadebaşı serserileri avareler vardı sinemalara aileler gidemezdi sarkıntılık yapılırdı. yeni sinema hariç sinemalar bozuktu sigara içilirdi içerde 1.2.3. mevkiler vardı özetle avam bir yer olmuştu



Şehzadebaşı 50 li yıllarda tamamıyla bozulmuştu.yeni sinema hariç kesinlikle aile bayan gidemezdi kışın 45krş olan fiyatlar yazın 30krşa iner 5 film birden oynardı 1kovboy filmi 1john weismullerin tarzanı 1laurel hardi veya üçahbabçavuş veya toto veya ikiaçıkgöz komik filmi 1frankestain boris karlofun korku filmi muhakkak oynatılırdı ikide bir film kopar ses kesilir yuh sesleri ulan kambur oynatsana diye bagrılır tahta koltuk oturakları vurulurdu içrde sigara içilirdi yanlız önce ismi ege olan sonradan latif tatari beyin klüp sineması ailece gidilir oldu bir ara önce film oynatılır sonradan tiyatro oynanırdı vahi öz oynardı sonradan tiyaro kaldırılrdı sanatçilsar geldi semiha yankı abileri babası akrobatik gsteriler yaptı zannedersem bi abisi taklkaatarken kaza geçirip rahmetli oldu.birçok üniü sanatçilar geldi gitti show yaptı.suare matineleri full doluydu 5tl idi.sonradan o sinamada kapandı 5 sineması olan biyerde 1 tane dahi yok yanlız dikkatimi çekti turan klüp ve ferah sinemaları yıkılmamış işyeri olmuş turan sinamasının balkonu dahi duruyor.sinemaların iş yaptıgi bu zamanda bunların biri restora edilip halka açılamazmı işadamları ve belediyenin dikkatini çekerim sönük duran şehzadebaşı için yeni bir renk yenibir heyecan olur . istanbul'un bu tarafı sinamasız.ne fatihde renk zevk sinaması ne beyazıtta MARMARA VE AYNUR aksarayda BULVAR sinemaları kaldı tam bir aile sinemalarıydı uygun



1945 ve 1965 Yıllar çocuklukve gençlik yıllarım Şehzadebaşı ve Laleli'de geçti. Şehzadebaşında , Acemoğlu hamamı tarafında sırasıyla Milli, Hilal, biraz ileride sonra kırık ok filmiyle lüks olarak açılan Yeni Sinema caddenin karşısında Ferah, Turan, Ege... Ege - Kısmet Klüp sinemaları vardı.hilal yangın atlattı ve kapandı zaten o bölgenin en kötü sinemasıydı . pisti uyuz olanlar vardı.turanda öyleydi millide koltuklar maroken idi.yazın tavanda büyük bi vantilötör sinemayı serinletirdi.nispeten daha kaliteliydi ferah sonradan açılmıştı daha kaliteliydi .yeni sinama hariç hiçbirisine bayan ve aile gitmezdi.yazın 5 film oynardı 30 krş tu.sabah giren aksam çıkardı insanlar sanki yaz kış sinemalara sığınır ordan çıkmazdı sigara içmek çekirdek serbestti filmletr genellikle lorel hardy .kowboy .tarzan..frankestayn .ve gangaster filmleriydi.aksaray BULVAR Sinemasında AVARE filminin.kesiksiz 39 hafta hafta arka arkaya oynatıldığını çok iyi hatırlıyorum.belki bu bir rekordur. ayrıca sinemlarda istanbulda ilk defa ve 31 kısım tekmili birden ifadeleri çok kullanılırdı neler geldi neler geçti

Kaynak : http://www.mimdap.org/
 
Top